Yukarıdaki fotoğraf Bothus Pantherinus, ingilizce adı Leopard flounder. Panther flounder olarak da biliniyor. Türkçe ismini bilmiyorum ama leopar dil balığı olarak çevirebiliriz. 1-150 metre derinlik arası dağılım gösteriyorlar. Bu kare Marsa Bareika'da kamp bölgesinde çekildi, kampın hemen önünden dalışa başladığımızda onlarcasına gün boyunca rastlamak mümkün, ayrıca Shark's Bay'de de günbatımına yakın saatlerde sıkça rastlamaktayım, bugüne kadar sürekli olarak 0-1 metre arası derinlikte rastladım.

Bu türün en sevdiğim yanı gözleri; iyi bir macro lensim olmadığı ve Fuji kameram ile zoom yaptığımda netlik yakalayamamam nedeniyle, nefesime kuvvet bir şekilde yaklaşarak bu fotoğrafı elde ettim. Alarma geçtikleri zaman aşağıdaki fotoğrafta olduğu gibi P yüzgeçlerini havaya dikerek, sağa-sola kaçışmaya başlıyorlar. Kumun altına gizlenerek sizinle saklambaç oynuyorlar.

Yazacak çok şey birikti, fakat biriken fotoğraflardan para kazandığım için öncelik fotoğrafların oldu, bir haftalığına dalışa ara verdim, gece-gündüz fotoğraf editliyorum ve çalıştığım stock sitelerine yüklüyorum. Aylık 60 dolar ödediğimiz internetimiz öyle jet hızıyla çalışmadığı için, zaman kar gibi eriyip gidiyor.

Yaz bitmek üzere, gündüz vakti klima çalışmadan da evde durabiliyoruz artık, bu yaz dalış bilgisayarım 30 dereceyi hiç göremedi, su sıcaklığı 26 dereceye düştü ve dalış sonrası shorty ile üşümeye başladım, yakında 7 mm elbiseye tekrar merhaba diyeceğim.

Ağustos ayı gerçekten zor bir aydı benim için, hayatımın en önemli kararlarından birini vermek durumunda kaldım, Geçtiğimiz sezon işime elveda demiş ve buraya yerleşmiştim, patronumdan bir mail aldım ve yurt dışında gerçekleştirecekleri çekimler için tekrar iş başına davet edildim, hem de iyi fırsatlarla... Dalıştan ve eşimden önce, en büyük aşkım televizyondu (izlemek değil, izlettirmek). Son bir kaç yılda ekip olarak yaptığımız işlerde ratinglerimiz düşüşe geçmişti, fakat bu yıl ekip olarak yaptıkları tüm işlerde en yüksek ratingi yakaladılar. Kariyer ve para mı, yoksa balıklarla geçirilen sessiz-sakin hayat mı ikilemi içerisinde gidip geldim. Sektörde 6-7 yılını doldurduktan sonra, tüm televizyoncular başka bir sektöre geçmeyi hayal edip dururlar, domates ekmeyi, aileleriyle vakit geçirmeyi, kazandıkları parayı harcayabilecek vakit kurmayı düşler dururlar. Çalıştığım zaman ki düşlerim geldi aklıma, canlı yayınlar sebebiyle gidemediğim düğünler, cenazeler, hiç uyumadan 35 saatlik montajlar, sanatçı kaprisleri, yayına bant yetiştirme stresleri... Kısacası hayır dedim, çok sevdiğim işime, hem de çok özlememe rağmen. Neyse ki objektif, Adobe, klavye benimle birlikte buradalar...

Eğer bu yazıyı okuyup'ta bayramda Sharm'a gelecek olan varsa, bir şişe rakı getirirse beni sonsuz mutlu eder (hediye olarak değil, ödemesini söz yapacağım). Ayrıca gelecek olanlara müjde; Snapper sürüleri Shark Reef'in duvarında durmaya devam ediyor. Geçtiğimiz iki hafta boyunca Dunraven batığında iki tane Tiger Shark(biri 5 metre, diğeri 3 metre)sıklıkla görülmüş, geçtiğimiz hafta Sean'ın Dunraven dalışında iki tiger yine oradaymış. Ben bu yaz Whale Shark göremedim, geçtiğimiz hafta Thistlegorm dönüşü Yolanda Resif'te Sean gördü, Dive Africa'dan görenlerin çoğunluğu üçüncü dalış sırasında (saat 14:00-15:00 arası Yolanda Resifi ya da Ras Ghozlani'de rastladılar. Kaplumbağalardan bahsetmiyorum, her gün kaplumbağa görme şansınız %100'lere yakın.
Son zamanlarda gördüğüm en güzel ve ilginç şey Bowmouth Gitar Balığı idi. Kimileri Gitar Köpekbalığı, kimileri de Gitar ray dese de, asıl adı Gitar Balığı. Görünüşü gerçekten bir köpekbalığı gibi, 2.7 metre'ye kadar gelişebiliyorlar. Kamp hakkında olacak olan yazıma fotoğrafını ekleyeceğim, fakat güneş batmıştı ve tüm ışık gitmişti rastladığımızda; strobe'da 7 saniye de bir kendini yenilediği için karanlık fotoğraflarım oldu ama umrumda değim, öyle güzeldi ki, süzüle süzüle yanımıza geldi ve süzüle süzüle gitti...
Herkese selam ve sevgiler,

Sharm El Sheikh from Cigdem Cooper on Vimeo.

Genelleme yaparsak; kitap okumayan, gazete köşe yazarlarından uzak duran, hurriyet.com.tr’da “magazin’de son 48 saat”in en çok tıklanıldığı, 5 dakikalık olay örgü zincirini 90 dakikaya sığdıran dizileri pür dikkat izleyen bir toplum olduğumuzu inkar edemeyiz. Yıllaca copy-paste edebiyatına maruz kalıp, iyi çeviri yapanları köşe yazarı sanıp, televizyondaki yabancı formatların türk versiyonları gibi, yabancı köşe yazarlarının türk versiyonlarını “made in turkey” sandık. En özgün talk show’cumuzun bir dönem programında yer alan skeç kahramının bire bir John Stewart’ın show’un apartma olduğunu anlamadık, en çok izlenen talk show’cumuzun o meşhur parmaklarını tükürüğü ile ıslatarak kaşlarını düzeltme hareketinin Conan O‘Brien’ dan apartma olduğu farkedemedik. Hal böyle olunca iyi bir şeyler bulup, okumak gün geçtikçe zorlaşır oldu.

Dalış ve sualtı ile alakalı biri olarak da deniz yaşamı ile ilgili özgün ve güzel bir şeyler gördüğümde nasıl zevk alarak okuduğumu anlatamam, internet bir derya gibi olduğu için bu derya’da arama motorlarından doğru blog veya web sayfalarını bulmak oldukça güç bir durum. Sualtı, deniz, dalış, sualtı fotoğrafçılığı ilginizi çekiyorsa ziyaret edip, sık kullanılanlar listesine eklemeniz gereken küçük bir liste yazıyorum size. Arada mutlaka henüz denk gelemediğim blog ve web sayfaları olacak, yorumlar kısmına bunların adreslerini yazarsanız, bana iyilik yapıp vizyonumu genişletmiş olursunuz.

1- http://azizsaltik.com/blogSualtı Seyir Defteri

STH’nin (Sualtı Temizlik Hareketi) “Bize Deniz Ozanı Gerek” çalışması fikir olarak çok başarılı bulduğum bir organizasyondur. Aziz Saltık ise benim blog dünyamın deniz ozanı’dır. Kendisini tanımam, etmem, hatta yeni web adresinden yaşını öğrenene kadar yaşlı-başlı bir adam zannetmişliğim vardır kendisini. Eğer deniz sevdalısıysanız, bu bloğu takip edip,güzel yazılar okuyabilirsiniz.


2- http://deniz.sth.org.tr/Deniz ve Deniz Kültürü Dergisi

Fikrimce deniz ile ilgili en başarılı yayın. Deniz ile ilgili yayınlarının genelde sadece deniz sevdalıları tarafından kaleme alınması ve cümle kurma sanatı’ndaki başarılarının göz ardı edilmesi sebebiyle, genelde deniz ile ilgili magazinlerde tatil anıları okuyup, dururuz. Bu sefer faklı ve başarılı bir yayın, zaman geçtikçe de daha da başarılı olmakta.
3- http://derintakip.blogspot.com/Derin Takip

Çoğumuzun Hakan Kabasakal adını duymuşluğumuz vardır, blog sayfası hazırladığında çok heyecanlanmıştım, köpekbalıkları hakkında türkçe bilgi kaynağı bulmak oldukça zorken, kendisi mükemmel bir kaynak teşkil etmekte bizim için. Gelin-görün ki, çok az kişi heyecanlanmış bu blog’dan, ya biz dalgıçlar gerçekten, okumak’tan çok uzağız, ya da Hakan Kabasakal’ın blog’undan daha da iyileri var ve ben henüz keşfedemedim.
Bilgisi ve yazılarının lezzeti bir arada, takip edin. (İzleyiciler kısmına tıklayıp, izleyici olun, ben de sevineyim, blogunu izleyen çok kişi var diye)
4- Çektiğiniz sualtı fotoğraflarıyla, internetteki en prestijli fotoğraf yarışmasına katılmak istiyorsanız;http://www.underwaterphotography.com/

buraya üye olabilirsiniz, en azından çekilen fotoğraflara bakarak, nasıl çekimler yapmanız gerektiği konusunda bilgi alabilirsiniz.
5- http://www.facebook.com/home.php#/group.php?gid=29317242318&ref=ts
Dive Zero’s The Dive Village Photo Contest.

Facebook’daki bir sualtı fotoğraf yarışması, bir çok ünlü fotoğrafçı gruba üye (Amanda Cotton, Fiona Ayerst, Becky Kagan vb...)Her ay farklı bir tema belirleniyor ve her katılımcı iki fotoğrafla katılabiliyor, grup üyeleri oy veriyor, en çok oy alan kazanıyor, ayrıca her ay farklı bir ödülü var.

Hammerhead Shark from Cigdem Cooper on Vimeo.

2005 yılının Aralık ayında Sharm dalışlarım sırasında, kuru elbise ile dalan dalıcılara aval aval bakıp, bu insanların derdi ne demiştim kendi kendime... Aradan geçen üç buçuk yılın sonunda bu derdi anlamış bulunmaktayım ve 22 derece suda yüzerken iliklerime kadar donmaktayım. Haliyle 7 mm dalış elbisesi ile dalıyorum ve bu tam bir işkence. (Shorty ile 4 kilo ağırlık kullanan ben, 7 mm ile 9 kilo ağırlık kullanmak durumundayım, bir de bu yetmezmiş gibi 10 metrenin üstünde bacaklarım gövdemden yukarı doğru uçuşmasın diye ayak bileklerimde bilek ağırlığı kullanmaktayım[9 kilonun 3 kilosu ayak bileklerimde].Yazın 30 derece su ve 50 derece hava sıcaklığından sonra 8 derecelik bu ısı kaybı vücudumda kış etkisi yaratıyor, havuzda yüzerken bile donuyorum. Biran önce Haziran ayının gelmesini bekliyorum, haziran ayı ile birlikte Jackson Reef’in arkasında dalış yapmayı da... (Outside of Jackson Reef).


Tiran Boğazı’ndaki en favori dalış bölgesi olan Jackson Reef (burada favori görecelidir, kimisi Thomas’ı, kimisi Woodhouse’ı daha çok sever, benim favorim kesinlikle Jackson Reef), Tiran boğazında sıralanmış resiflerden en kuzeyde bulunanı oluyor. Tiran boğazına yolculuk edenler iki tane yarı batık gemi görürler, bunlardan birisi Gordon reef’teki Loullia, diğeri de Jackson reef’te bulunan Lara gemisidir. İşte Lara’nın bulunduğu yerin adı “Outside of Jackson”. Üç yılda 8 dalış yapabildim bu bölgeye, Sean 5 yıldır burada olmasına ve haftada iki gün Tiran’a gitmesine rağmen onun da 10 kadar dalışı bulunmakta bu bölgede. Gönül ister ki her gün Tiran boğazındaki resiflerin kuzey yakasında dalış yapılabilsin, fakat rüzgar buna izin vermemekte.


Madem Jackson outside’den bahsediyoruz, konunun başında ilk olarak Lara hakkında kelam etmekte fayda var.

Lara



Kıbrıs tüccar gemisi olan Lara 1981 yılında batmış, 1996 yılında da kısmen parçalanarak büyük bir kısmı dibe gömülmüş. 56 metrelerde pervanesini görmek mümkün, tabi Sharm El Sheikh’de 30 metre altında dalış yapabilmeniz mümkün olmadığı için pervaneyi görmeniz de mümkün değil (eğer teknik dalış yapmıyorsanız).
Lara, Alman Kieler Howaldtswerke AG Kiel şirketi tarafından Kıbrıs için yapılmış 4752 tonluk bir gemiymiş, geminin inşa sonrası ilk adı “Nopal” frenk zinciri anlamına geliyor. Daha sonrasında adı birkaç kez daha değişmiş. 1974 yılında “Krohn Trader, 1978 yılında “Aghios Lefteris”, yine 1978 yılında “Crest Lion”, son olarak da 1979 yılında Lara ismiyle yolculuk hayatı son bulmuş.



Inşa: 1956 (Almanya)
Kaza: 1981
Geminin uzunluğu: bilinmiyor
Kaza yeri: Jackson Reef, Boğazlar Tiran, Mısır.
Derinlik: 40m metre ile 60 metre arası

Son Yolculuk
Aralık 1981’da Aqaba’dan yola çıkmış ve yola çıkışında karşılaşabileceği ilk engel olan Jackson Reef’e hızlı bir şekilde çarpmış ve resif’e saplanmış. Kaza için yapılan araştırma sonucu Lara’nın yolculuğunu tamamlaması için yeterli yakıta sahip olmaması, yakıtın sadece kazanın gerçekleştiği bölgeye kadar yetecek olması sebebiyle, bunun sigorta şirketlerinden para almak için planlanmış bir kaza olduğu şüpheleri taşımaktaymış.


İşte Lara’yı görüp de dalış yaptığımız bu yere “Outside of Jackson” denmekte ve hava şartları müsait olduğunda, dalıcılar da gerekli yeterliliğe sahip bröve (Open Water ve Cmas 1* dalıcılar dalamaz, dalsa da reef’in etrafında maksimum 18 metre derinlikte dalışlarını gerçekleştirmektedirler) ve dalış becerisine sahipse bu bölgede dalış gerçekleştirilebilmektedir. Fakat resif’in kuzeyinde kalması ile her istenildiğinde dalış yapılması mümkün değildir.
Bunu anlamak için biraz bölgenin rüzgar ve dalga yapısıdan bahsedeceğim.

Tiran boğazının güney tarafı, kuzey tarafına göre daha sakindir, dalışlar da zaten bu güney tarafında gerçekleştirilir. Ağustos ve Eylül aylarında kuzey rüzgarları etkisi daha az görülür. Bu nedenle de reef açığı dalışları çoğunluklu olarak bu dört ay süresi içinde yapabilmekteyiz) İki önemli rüzgar var; birisi Khamsin, türkçe adıyla çöl rüzgarı, diğeri de Shamal, türkçe anlamıyla Kuzey rüzgarı, eski türkçe’de şimal kuzey anlamına gelmektedir.

Khamsin, Mart-Nisan ve Mayıs ayında ortaya çıkan, Sahara çölünden gelen sıcak ve şiddetli rüzgar türü. Arapça anlamı elli demek. Bu rüzgarlar 50 gün sürdüğü için bu ad verilmiş. Güney yönlü kuru ve sıcak olan Khamsin rüzgarı, havada bulut halinde toz ve kum katmanının oluşmasına neden olur. Hızı saatte 140 kilometreye kadar varabilir, ben 23 Mart akşamı burada şiddetli bir Khamsin rüzgarına maruz kaldım ki, her şey havalarda uçuşuyordu ve gündüz şansızlıkla pencere ve balkonu yıkamış bulunmuştum ki sabah her taraf kum doluydu. Akşam panjurları kapamak için bahçeye çıktığımda gözlerimi açmak mümkün değildi, tam bir kum fırtınası, daha önce de rüzgara maruz kalmama rağmen, bu gördüğüm en şiddetlisiydi.

Shamal ise; kuzey ve kuzeybatı yönlü rüzgarın ismidir. Saatte 50 kilometre hıza kadar yükselebilir. Sabah saatlerinde şiddetlidir, öğleden sonra ve akşam durulur. Bu rüzgarlar özellikle Tiran Boğazında oldukça kuvvetlidir.

Dalgalar da suyun yüzeyinin üzerinde rüzgarın etkisi ile sebep olmuş olan hareket transferinin olgusu olduğundan, rüzgarlı günlerde, özellikle rüzgar kuzey yönünden geliyorsa Tiran boğazındaki resiflerin kuzey yönünde dalış yapmak hem dalgıçlar hem de dalış tekneleri için oldukça tehlikeli. Dalgalı bir dalış günündeyseniz; dalışın sonunda mutlaka resiften uzaklaşmalı ve resifin açıklarında teknenizin sizi almaya gelmesini sağlamalısınız. Tekneye çıkarken oldukça dikkatli olmalı, su yüzeyinde maskenizi çıkarmamalı ve ikinci kademeden solumaya devam etmelisiniz. Dalgaların yavaşladığını hissettiğiniz anda hızlıca bota yanaşmalı, botun kıç tarafı suya doğru gömüldüğünde basamağa bir adım atmalı, kıç tarafı yukarı kalkarken sıkıca tutunmalı ve tekrar kıç tarafı batarken ikinci adımı atmalısınız. Tüm bunları yaparken sakin ve seri olmalısınız, kazayla suya doğru tekrar düşerseniz, hızla bottan uzaklaşıp, tekrar dalganın yavaşladığı anı beklemelisiniz.

Reef açığı yapılan Hammerhead dalışı, resifin 200 metre açığında suya atlanarak, resif’e doğru ilerlenerek yapılır, akıntılı günde yapılmaması gerekir. Boğaz olması sebebiyle, büyük tanker gemilerine ev sahipliği yaptığından , ne olursa olsun dalış sırasında yüzeye çıkmamak gerekiyor.
Eğer şanslıysanız Sharm’da Tiger Shark ya da Hammerhead görme şansının en yüksek olduğu dalış bölgesi burası, fakat şansız bir günse bir kaç deniz anasından başka hiçbir şey görmemek de mümkün. Genellikle 40 metre civarlarında rastlanıyor ya da daha aşağısında oluyor, bazı dalış rehberleri 30 metre civarında işaret makaralarını aşağıya doğru sarkıtarak, balık tutarmış gibi çek bırak yöntemiyle ilgi çekmeye çalışmakta, kimi dalış rehberleri dalıcılarının ellerine boş plastik şişeleri tutuşturarak iki el arasında çevirerek ses çıkarmalarını istemekte (köpek balıkları bu sese geliyormuş), kimisi de cd ya da başka parlak bir cisim sarkıtmakta.
Diğer bir inanış ise kalabalık dalıcı grupları, hammerhead sürülerinin dikkatini çekmekte ve yakınına gelmekte... İnanış çok...
Yukarıda videosunu yüklediğim dalış, oldukça kalabalık (13 kişiydik sanırım ya da 15) bir grupla yaptığım dalış sırasında çekildi. Suya atlamamızla görmemiz bir oldu, 40 metre civarındaydılar, kimi dalıcılar 25 metrede kalıp seyretmeyi tercih etti, kimimiz de 40 metreye düşerek yakın temas haline geldik. Bilgisayarın deko alarmına aldırış etmeyen son 3 dalıcı olarak 5 dakikalık dip zamanımızı 12 dakikaya çıkararak, 5 dakikasını da 20 li metrelerle geçirdiğimiz bir dalış gerçekleştirip, dalışın geri kalan kısmını beş metrede geçirmek durumunda kaldık.

Yaz geldi, Türkiye’den her hafta ucuz turlar bulunmakta.(500 TL’ye 7 gece-8 gün olan turlar var) Yapın bir çılgınlık atlayın-gelin. Sharm’daki dalış merkezlerine internetten rahatlıkla rezervasyon yaptırabilirsiniz, eğer şanslı bir Tiran günüyse, tekne tayfası ve dalış rehberi kabul ediyorsa, Jackson Outside dalışı yapmayı deneyin. Hiçbir şey göremeseniz bile, o sonsuz mavi hissi inanılmaz bir duygu.

Bir iki haftadır yoğun bir stres içindeydim ve hiçbir şey yazasım, yapasım yoktu, neyse ki stresimin çoğu bitti azı kaldı. Bu iki hafta boyunca sürekli internetten Mısır vizesi için araştırma yapmama rağmen elle tutulur tek bir bilgi bulamadığım için belki birinin işine yarar diye buraya vize maceramı yazıyorum.

Bir Türk vatandaşı olarak başka bir ülkede yaşamanın en büyük zorluğu vize işlemleri olmakta, dünyanın en pahalı pasaportu olmakla beraber hiç işe yaramadığı gibi işleri de zorlaştırmakta. (ülkem ile alıp veremediğim yok, ama pasaportlarımız çüş diyebileceğimiz pahasına verilmekte) Adı-sanı duyulmamış kimi Afrika ülkelerine bile Türk pasaportu ile sınır girişi yapmak çok zor.

Normalde turizm şirketlerinin web sayfalarında Mısır Hava Limanı’nda Türk vatandaşlarının sınır vizesi alamayacağı yazılı, bende ilk ziyaretlerimde vizemi hep Türkiye’den almıştım, daha sonra Mısır Hava Limanı’nın web sayfasına girdiğimde Türk vatandaşlarının sınırdan giriş vizesi alabileceğini okuyunca, yine de tatminkar olamayıp Sean’u havaalanına gönderdim ve özellikle Türk vatandaşlarının sınır vizesi alıp alamayacağını sordurdum, ondan gelen olumlu yanıtla da vizemi almadan yollara dökülmeye başladım. Gidiş-dönüş uçak biletiniz olduğu sürece sınır vizesi almanızda bir sorun yok, hele ki pasaportunuzda Avrupa ülkelerine ait vizeleriniz varsa tadından da yenmez rahatlıkla vize alabilirsiniz, eğer otel rezervasyonunuz varsa, rezervasyonunuzun kağıt çıktısını almayı da ihmal etmeyin, böylece rahatlıkla 20 dolara hava alanından giriş vizesi alabilirsiniz. Bunları, sorun çıkması halinde görevlilere gösterdiğinizde rahatlıkla geçiş yapabileceksinizdir, eğer bunlar yoksa da tatile geldiğinizi sakin bir dille anlattığınızda yine problem olmadan rahatlıkla geçiş yapabilirsiniz, sadece rahat ve tatlı dilli olun.

Bu bir aylık vizeden sonra her turistin uzatma hakkı olan 2 ay ek süreyi de Sinai Tor (Sinai Bölgesindeki şehirlerin tüm evrak işlerinin yapıldığı şehir)’da bulunan göçmenlik bürosuna giderek bir saat içinde alabilirsiniz. Yaklaşık 10 dolara yakın bir ücret ödeyeceksiniz bu iki ayın bedeli olarak.

Eğer üç aydan fazla uzun süre kalmak istiyorsunuz, sorunlar burada başlıyor. Eğer İngiliz veya Amerikalı iseniz bu ülkede her şey çok kolay, bir saat içinde bir yıllık vizenizi hiçbir sorgu suale uğramadan çok da ucuz fiyatlara alabiliyorsunuz, Avrupa Birliği vatandaşı iseniz de bu iki ülke kadar olmasa da yine her şey çok kolay. Fakat bunların dışında kalıyorsunuz, büyük bir stres yaşamaya mahkumsunuz.

Önce Sinai Tor Göçmenlik Bürosu’na gidip form dolduruyorsunuz, eğer burada her şey yolunda giderse (kimi zaman her şey yolunda gitmeyebilir, kibar ve uysal olun ve asla sinirli bir hal takınmayın) elinize yapmanız gereken işlemleri yazan bir kağıt tutuşturup geldiğiniz şehre geri yollayacaklar. Bu kağıtta bulunduğunuz şehrin Ulusal Güvenlik Ofisine gidip mülakat yapmanız, bu mülakattan iki hafta sonra Sinai Tor Göçmenlik ofisini arayarak size verdikleri dosya numarasının akıbetini sormanız, işlemleriniz tamamlandı, gelin pasaportunuzu alın denilene kadar Göçmenlik Bürosu’na gidip kafalarını şişirmemeniz yazılı.

Ve meselenin en zor kısmı burada başlıyor. “National Security” dedikleri kısım, Sean ile evlilik cüzdanımızı ve pasaportlarımızı alıp bir güzel gittik, akşam 10’da gelin dediler, akşam tekrar gittik, aynı durumda olan 5-6 kişi bekleme ofisinde beklemeye başladık, pasaportlarımızı aldılar, yarım saatlik bekleme sonucunda yarın 12’de gelin dediler ve herkesi gönderdiler, tabi bunların hepsi arapça oldu ve biz hiçbir şey anlayamadık, neyse ki vize için bekleyenlerden biri Türk vatandaşıydı ve biz ingilizce derdimizi anlatmaya çalışırken, Türkçe olarak "yarın öğlen 12’de çağırıyorlar herkesi" cevabını aldık. Türk birisi bulmuşum bırakır mıyım, hemen soru yağmuruna tuttum, ne olacak, ne soracaklar mülakatta, zor mu vs... Aldığım cevap, buranın uğraştırıcı bir yer olduğu, ama bir İngiliz ile evli olduğum için işimin daha kolay olacağı oldu. Ertesi gün yanıma Hamedo'yu alarak gittim, 15 dakikalık bir bekleyiş sonunda (bu arada bekleme odasında cep telefonlarınıza el koyuyorlar) güvenlik görevlisi eşliğinde bir odaya götürüldük, gayet Türk görünümlü bir Mısırlı ile mülakata girdik sandım ama giremedik, adam benimle tek bir kelime bile konuşmadı, Hamedo ile arapça bir şeyler konuştu ve yolladı bizi. “Kocasıyla birlikte akşam gelsin, kocasıyla mülakat yapacağız” demiş. Bu aşamaya kadar Hamedo bir İngiliz ile evli olduğumu, kocamın burada yaşadığını, benim de onunla burada yaşamak istediğimi, dalmayı çok sevdiğimizi bu yüzden burada yaşamak istediğimi görevliye söylemiş (sürekli "miş" diyorum, tüm konuşmalar arapça’ydı ben lafa ingilizce dahil olmak istesem de adam beni kaile almadı). Neyse akşam tekrar yola çıktık, ben öğlen zaten adamdan öyle tırstım ki, gerim gerim gerildim, bir de her gidişimizde rastladığım Rus anne-kız ve yanlarında ki Mısırlı tercümana yapılan muameleyi görünce daha da bir gerildim.

Neyse sıra bize geldi, çağırdılar odaya, iki kişi odada sohbet eder havada oturmuşlar gibi görünüyorlardı, ne beni ne de Sean’ı kaile almadılar, her şeyi Hamedo ile konuştular, Sean bacak bacak üstüne atmıştı ve bacağını indirmesini söylediler (ben bu sırada tamam benim vize gitti dedim, daha da komiği bir önceki akşam Sean aynı şekilde bekleme salonunda otururken, "bak indir şu bacağını benim vizeme engel olacaksın bu adamlar sevmez böyle şeyler" dediğimde, "Ben İngilizim, istediğim şekilde otururum " cevabını aldım, ama adamların karşısında yemedi "Ben İngilizim" demek, kuzu gibi indirdi bacağını), Sonra Rusça bilip bilmediğimizi sordular, bizden önceki kızın telefonuna el koymuşlar, mesajlarını okuyup bir anormallik var mı anlamak için. En sonunda bana ilk aşama için 6 aylık vize, 6 ay’ın sonunda da bir yıllık vize vereceklerini söylediler. Bundan sonrası için eğer Sean’ın çalışma vizesi alırsa tüm işlemlerimizin çok kolay olacağını söylediler ve yüzleri gülümser bir hal aldı ve hatta “Mini Cooper ne zaman geliyor?” esprisi yaptılar ben gelecek yıl dedikten sonra çocuğumuz olursa adını Mini koyacağım demeye çalıştım ama öyle gerildim ki bildiğim tüm dileri unutup saçma sapan bir şey söyledim, zaten boynum falan tutuldu. Bir hafta sonra evraklarınızı almak için gelin dedi ve kabus bitti. Normal aşamada bizim iki hafta sonra Göçmenlik bürosunu arayıp evraklarımız tamamlandı mı sorusunu sormamız gerekiyordu, ama burada bize ilginç bir şey söylediler, kocanın vizesiyle senin vizen aynı olacak, sanırım Göçmenlik bürosuna tekrar gitmemize gerek kalmayacak.

Olanlar bundan ibaret, Türkiye’de bir çok kez Emniyet ile işlerim oldu, bir çok sert adamla tanıştım ama ben hayatımda böyle bir adam görmedim. Patronun o olduğunu öyle hissettiriyor ki, böcek gibi hissediyorsunuz kendinizi; burada yaşamak isteyenlerin tüm kaderi onun elinde, hoşuna gitmediyseniz “bye bye”.

Ben ingiliz kocam burada yaşıyor diye vize alabildim, ama Avrupa Birliği vatandaşı değilseniz, iş sebebiyle de bir şirket tarafından davet edilmediyseniz işiniz zor.

Vize almanız için aşağıdaki sebeplerden birine sahip olmalısınız:

Mısır Bankası’nda 50.000 $

50.000 $’dan fazla değere sahip bir ev

Mısırlı, Amerikan ya da İngiliz bir koca

Bir şirket tarafından iş için çağrılma

Yatırımda bulunma.

Steven Spielberg “Jaws”filmini yaparken bir faciaya sebep olacağını düşünmüş müydü acaba? İnsanoğlu bir film kahramanı olan Jaws’I, bunca yıl geçmesine rağmen hala gerçek zannediyorlar ve bir balık için bile zararsız olan sadece sudaki planktonlarla beslenen bir balığı katledebiliyorlar.
Hürriyet Gazetesi’nde yine bir köpekbalığı katletme haberi...(Hem de bunu bir katletme haberi olarak değil, iki balıkçı teknesinin büyük zaferi olarak yayınlamışlar.)

Basking Shark (Türkçe adıyla “Güneşlenen köpekbalığı”), dünyanın en büyük ikinci balığı olan bu tür 10 metre uzunluğa ve 3 ton ağırlığa ulaşabilir. Bu büyük cüssesine rağmen, deniz suyundan plankton filtreliyerek beslenir, çok büyük olan ağzı daima açık bir şekilde yüzerek deniz suyunu solungaçlarıyla tarar. Her saatde 2000 litre deniz suyunu filtrelemiş ve içindeki küçük organizmaları toplamış olur.
Neredeyse dünyanın bütün denizlerinde rastlamak mümkündür, soğuk suyu ve plankton’un bol olduğu yerleri tercih eder. En sık görüldüğü yerler Atlantik Okyanusu ve Büyük Okyanus’dur. Ülkemizde görülebilecek en büyük balık türüdür.
1993 yılında, 1950 yılından bu yana, Basking Shark’ın nüfüsunun %80 oranunda azaldığı rapor edilmiştir. Şu anda nesli tehlikede olan canlılar listesindedir ve avlanması kesinlikle yasaktır. Türkye’nin de kabul ettiği Barselona ve Bern Anlaşması 1995 yılında basking shark’ı nesli tehlikede olan canlılar listesine eklemiştir.
Türkiye’nin üyesi olduğu FAQ( Gıda ve Tarım Örgütü), bu türün avlanmasını yasaklamasına rağmen, hiçbir yaptırımda bulunulmamıştır.

7816 km kıyı sınırı olan bir ülke olarak ( kara sınırı: 2949 km, düşünün ki ne kadar önemli bir oran), bir deniz bakanlığımız olamaması, denizden bu kadar faydalanamayan, deniz kültürüne sahip olamayan bür ülke olmamız içler acısı. İçim acıyor, katledilen her canlı için. Hukuk sistemi insanı da, doğayı da korumak için zayıf kalıyor ve biz derin uykumuzda uyumaya devam ediyoruz, ara sıra mırıldanıyoruz işte, yalnızca tüm yaptığımız bu...

Not: Fotoğraf Anadolu Ajansı'Ndan Hanife Erdinç'e aittir.

Yine bir yıl bitiyor ve siz yeni beklentiler( belki de yıllardır hep aynı beklentiler) içinde yeni bir yılı karşılayacaksınız. Belki bu yeni yılda, hayatınızda bir ton aksilik olacak, kariyeriniz bir adım öne gitmeyecek, aşk hayatınız romantik filmlerdeki gibi olmayacak, parasal sıkıntılar başınızdan eksik olmayacak. Umarım bunların aksi olur, şayet aksi olmazsa da sakın mutsuz olmayın, yılların ne çabuk eskidiğini, daha 2008’i karşıladığınız gecenin, gözünüze dün gibi yakın gözüktüğünüzü hatırlayın.

Hayatın en iyi ilacını deneyin, yaşayın doya doya... Güle güle...
Sevin ve paylaşın, mutfağınızı paylaşın, kedi ve köpekleri beslemeyi deneyin bu yeni yılda, görecekiniz sizin yolunuzu gözleyen biri olacak...
Hediyeler verin sevdiklerinize, ama hediyeleriniz için emek harcayın, el yapımı bir kart ya da herhangi bir şey, sizin yarattığınız...
Yaratın, yazın; hiç bir şey yaratamıyorsanız yemek yapın, servis tabaklarında süsleyerek sunun, bu bile bir yaratıcılık...

Pahalı bar ve restaurantlarda harcadığınız paraları biriktererek, bu parayı seyahatlerinizde kullanın. Gezin ve görün, asla yerinizde durmayın.
Hep derler ya, yarın belki de son gündür yaşayacağınız ve bunu unutmayan yaşayın, ertelemeden.

Unutmayın, ne kadar lüks alışkanlıklarınız olursa o kadar fazladan çalışıp, para kazanmak zorundasınız. Ve en önemlisi, cam önünde oturan ihtiyarları hatırlayın. Onların arkalarına yaslanıp, pencereden bakarken akıllarından hangi anılarının gelip-geçtiğini... Yaşlandığınızda size en çok eşlik edecek şeyin, anılarınız olacağını unutmayın.
Dilerim en güzel hayatlar sizin olur, yeni yılınız kutlu olsun.
Çiğdem Cooper

Sabah erkenden Shark’s Bay’e gittik. Sean her ne kadar sabah saatlerinde balık trafiğinin daha fazla olduğunu düşünmesine rağmen (benim şansım her zaman öğle saatlerinde yaver gider),kısaca alışılmadık bir şey görmedik. White Knight yönüne doğru gittik.
09:39
Max Depth: 15.8
Dive Time: 83



12: 07
İkinci dalış tam ters yöne oldu, her zaman gördüğümüzden farklı hiç bir şey görmedik. Stonefish hala aynı yerdeydi, giant moray aynı yerde... Tek büyük değişiklik picasso fish tarafından ısırılmam oldu ve bu ısırılmaya rağmen bana tek bir güzel fotoğraf vermedi. Temmuz-Eylül arası yumurtlama dönemi olduğu için eğer yuvasının oralarda fink atıyorsanız size çarparak uzaklaştırmaya çalışıyor, hala ısrarla bölgesini terketmezseniz ısırabiliyorlar. Neyseki küçücük bir ağzı var 10 kuruş büyüklüğünde bir daire izi bırakıyorlar,sanki vakum benzeri bir şey yaptı ve fire coral acısı ile aynı acıyı hissettirdi, anlıktı ve acısı kısa sürede geçti. Yaptığı vakum izi de 2 saat sonra yok oldu. Dalış bitti ve kumsala çıktığımızda dalışı bitiren bir başka grubun, whale shark ve manta çığlıkları atmasıyla, hüsranımız daha da arttı. Her şey şansdan ibaret, sizinle yüzen bir şeyler var, doğru zamanda doğru yere kafa çevirmenizden ibaret her şey. Bir şeyler görmek istiyorsanız reef’e dönük değil, mavi derinliklere doğru bakarak tüm dalışı gerçekleştirmeniz gerekiyor, hele ki fotoğraf çekiyorsanız şansınız oldukça düşük, siz bir iki kare fotoğraf alana kadar, her şey arkanızdan hızlıca çekip gidiyor.
Max Depth: 19.8
Dive Time : 72

Shark&Yolanda’dan sonra favori dalış bölgem Ras Um Sid. Yeniden El Fanar plajındayım, şaşırtıcı bir şekilde bomboş, hatta Sharm’ın tamamı için bomboş diyebilirim. El Fanar’da değişen tek şey iskele yapılmış olması, bu da çekeceğim her türlü işkencenin son bulmuş olması anlamına geliyor. Geçtiğimiz yaz burada bir iskele yoktu ve mercanlara zarar vermeden denize ulaşmak tam bir işkenceydi. (sabah saatlerinde sular çekilmiş oluyordu ve yüzmek imkansızdı.)


Amerika’da tüm elektroniklerin yarı fiyat olması nedeniyle, tanrıdan son zamanlardaki en önemli dileğim Amerikalı arkadaşlar edinmekti. Ve mutlu gün, Ursula ve Mick ile tanıştım. Onlar Chiago’da yaşıyorlar ve harika iki dalış ile mükemmel bir güne sahip olduk. Kasım’da Türkiye’ye gelecekler ve tekrar görüşeceğiz.
Ras Um Sid, Tiran boğazının başlangıcını işaretleyen yüksek bir deniz feneri olan bir burun. Dalış bölgesi bu deniz fenerinin doğusundaki alan oluyor. Denilenler ve yazılanları feyz alırsam,Kuzey Kızıldeniz’in en mükemmel gorgonian ormanına sahip. Fakat bu fevkalade orman, deneyimsiz dalgıçların gorgonian'larla fotoğraf çekilmek istemesi nedeniyle her gün biraz daha yok oluyor.Her gün palet darbeleriyle kırılmaya devam ediyorlar.
Eğer kıyı dalışı yapıyorsanız Büyük bir Massive Pore Coral’ın ordan dalışa başlayıp, hemen ilerisinden 15 metrelere iniyorsunuz ve burada gorgonionları görmeye başlıyorsunuz. 25 metreye düştüğünüzde mükemmel gorgonionlarla birlikte buluyorsunuz kendinizi. Burayı pas geçtikten sonra tekrar 14-15 metrelere yükseldiğinizde geldiğiniz arenada her çeşit reef balığı sizi bekliyor.



11:38
İlk dalış akıntının fazla olması sebebiyle pek bir fotoğraf alamadım, ve dönüşte ters akıntıda olduğumuzdan açıkçası çok yorucuydu. Yine de her şey harikaydı, bu harikalığın içine bir de hawskbill kaplumbağa dahil oldu.
Max Depth: 23.7
Dive Time: 52
27 Degress

14:07
İkinci dalış için tek kelime kullandık “unbelievable”. Akıntı yoktu ve biz görebileceğimiz her şeyi gördük. Küçük bir baracuda grubuyla vakit geçirdik, anne-baba ve çocuktan oluşan 3 Napoleon fish, Trevallies ve diğerleri.
Max Depth: 28.9
Dive Time: 56
27 Degress

Yazın geç gelen ilk dalışı ve ben yeniden Shark’s Bay’deyim. Burasının adının Shark’s Bay( köpekbalığı koyu)olmasının sebebi; zamanında bedevi balıkçılar (bedoquin fishermen) avladıkları köpekbalıklarını burada plajda sergilerlermiş, bu nedenle de buranın adı Shark’s Bay olmuş. İnsanın aklına koyun adını ilk duyduğunda burada zamanında yüzlerce köpekbalığı yüzdüğü fikri gelse de, hikayesi aynen anlattığım gibi. Eğer Sharm’da gidecek sağlam bir plaj arıyorsanız, önerim kesinlikle Shark’s Bay. Burada bir süpermarket, bir restaurant, bir dalış okulu (Sunshine Divers)ve de Shark’s Bay Resort bulunuyor. Restaurant’ta ki yemekler oldukça güzel (bu sene el değiştirmiş, geçen sene daha da güzeldi).
İlk dalışımı iki boş housing ile gerçekleştirdim. White Knight yönüne doğru gittik, bir adet kocaman fantail stingray gördük ve ben fotoğraflayamasam da kendisiyle çekilmiş bir fotoğrafa sahip oldum.



Feathertail Stingray (Fantail: bu isimle de anılıyor).Pastinachus sephen.
W:Max.180, length to 300 cm. Red Sea, Arabiab Gulf to Melanesia,n. To Ryukyus, S. Africa and SE. Australia.
Max.Depth 25.3; Dive Time 54; Avg Depth 13.4

İkinci dalış: 17:16
İlk dalışın tekrarını bu sefer fotoğraf makinem ile gerçekleştirdim. Magic filter kullandım, çok ilginç bir şeyler görmedik; lionfish, anemon, soldier fish, lizardfish, puffer fish vb...
Max Depth: 15.5; Dive Time: 85

Yunusların açlıkları kullanılarak, sirk hayvanları gibi akrobasiye zorlandıkları gösteri havuzları yaz eğlencesi şeçeneği olarak karşımızda.

Yunuslar çoğumuzun sevdiği hayvanların başında geliyor. Ancak sevgimiz öylesine sağlıksız ki çoğu kez havuzlardaki yaşam koşullarını sorgulamak yerine “mutlu” olduklarını düşünmeyi seçiyoruz. Oysa yunuslar içinde en çok tanıdığımız Afalina Tursiops truncatus (diğer adıyla Şişeburunlu Yunus) yalnızca ağız yapısı yüzünden gülümsüyor gibi gözüküyor! Afalinaların binlercesi ne yazık ki zekaları ve gülümsemeleri nedeniyle 20.yüzyılın ilk yarısından beri insanlığı eğlendirmek adına gülümseye gülümseye (!) ölmüşler.

Denizlerden koparılma
Acımasız bir tür kovalamaca sonunda denizlerden ve çok güçlü sosyal bağlarının olduğu ailelerinden çalınan yunusların çoğu daha o onda şoktan, travmalardan ölüyor. Beğenilmeyip geri atılan yunusların da çoğu şok yüzünden boğularak ya da ciğerlerine su dolması yüzünden zatürre olarak ölüyor. Bu yunusların ailelerden koparılmalarının geride kalan sosyal grubu nasıl bir şekilde etkilediği ise çoğu kez gözardı ediliyor.

Yakalanma sonrasında ise aşırı ısınma, uzun süre su dışında kaldıkları için iç organlarının zarar görmesi ve stres gibi tehlikelerle dolu bir taşınma süreci var. Bu aşamaların herhangi birinde ölmeyen yunusların % 53’ü de 90 gün içerisinde zatürre, ülser, bağırsak hastalıkları, klor zehirlenmesi, stres gibi başka nedenlerle ölüyor. Ayrıca, havuzların sağlıksız ortamında davranış bozuklukları ve üreme sorunları gibi çok ciddi sıkıntılar yaşayan yunuslar özgür hemcinslerine göre çok kısa ömürlü oluyorlar.

Yunusların havuzlarda öğrenmek zorunda kaldıkları ilk şeylerden biri ölü balık yemek oluyor. Buna uzun süre direniyorlar, ilk ölü balıkları kusuyorlar. İşte tüm bu sorunlarla başa çıkarak hayatta kalmayı başaran yunuslar sonunda o ölü balıklar uğruna, sokaklarımızda eskiden göbek attırılan ayılar misali müzik eşliğinde çember içinden geçmeye, top çevirmeye başlıyorlar.

Bizim tersimize duyma duyularına dayalı bir yaşam süren yunuslar özellikle avlanırken çevrelerine yüksek frekansta sesler yayıyorlar. “Yankı yardımıyla yön bulma (ekolokasyon)” denilen bu sonar sistemle, metrelerce uzaklıktaki cisimlerin büyüklüğünü, şeklini, hızını, yerini tespit edebiliyorlar. Seslere bu denli duyarlı olan yunuslar havuzda sonarlarını kullanamamanın yanı sıra sürekli su ve soğutma pompalarının sesini dinlemek zorunda kalıyorlar.

Doğada sürekli hareket halinde olan ve bir günde büyük mesafeler katedebilen bu hızlı yüzücülerin havuzlarda bu davranışları göstermesi olanaksız.

Doğada zamanlarının % 20’den azını su yüzeyinde geçirirken havuzlarda derinliklerden de mahrum bırakılıyorlar. Sığ sular ve sürekli su yüzeyinde bulunmak zararlı güneş ışınlarından ve aşırı sıcaktan da daha çok etkilenmelerine neden oluyor.

Yunus Terapisi
Yunus terapisi, ruhsal ya da fiziksel olarak rahatsız kişilerin yunuslarla tedavi edilebileceğini savunan bir yöntem.

Yunusların ultrason yaymaları sonucu iyileşmeyi sağlayabileceği yönünde çok tartışmalı savlar var. Ancak örneğin Brensing ve arkadaşlarının araştırması yunusların yaydığı ultrasonun ancak bazı şartlar altında dokuları etkileyebileceğini gösteriyor. Araştırma, yeterli düzeyde bir ultrason miktarının, her seansta gereken dozda alınması ve bunun tekrar edilmesi sonucu gerçekleşebilecek bir etkiden söz ediyor. Araştırmacılar izledikleri 83 seansta bu şartların gerçekleşmediğini görüyorlar.

Şimdiye kadar yunus terapisinin evcil hayvan terapilerinden daha etkili olduğu, hastaların yunuslara daha fazla ve uzun süreli tepki verdikleri kanıtlanmış değil. Ayrıca sadece suyun bile iyileştirici bir etkisi olduğunun göz ardı edilmemesi gerektiğini düşünen araştırmacılar var.

Yunus terapisiyle ilgili tatmin edici bilimsel veriler elde edilmemişken bu pahalı ve etik olarak da çok yanlış olan terapiye yönelmek çoğu kez sadece yunusların değil ailelerin de sömürülmesiyle sonuçlanıyor. Yunus terapisinin gerçekten de en etkili tedavi yöntemi olduğu kanıtlansa bile yunusları ailelerinden kopararak tutsak etmemiz ve zorla insanla etkileşime sokmaya çalışmamız meşru mu?

Yunuslarla yüzmenin tehlikeleri
Yunuslar, özellikle Afalinalar beslenme amacı gütmeksizin diğer memelilere karşı ölümcül darbelerde bulunabilen, kendi hemcinslerine karşı da saldırgan olabilen büyük ve güçlü hayvanlar. Şimdiye dek çeşitli yüzme programlarında birçok yunus ve balina saldırganlaşarak insanları yaralamış.

Yunuslarla etkileşim sırasında yaşanabilecek hastalık alışverişi ise hem yunuslar hem de insanlar için önemli bir tehlike.

Yanlış doğa eğitimi
Gösteriye zorlanan yunusları izleyen çocuklar aslında doğaya sevgi ve saygı duymayı öğrenmek yerine doğayı sömürmeyi ve doğa sömürüsünün alkışlanabilirliğini öğreniyorlar.
Havuzlardaki yunuslar doğal olmayan onca davranışa zorlanırken, farkında olmadan onları alkışlayan çocukların gelecekte doğaya saygı duyan ve doğanın sömürüsüne karşı duracak bireyler olabileceklerini söylemek mümkün mü?

Yunus gösterilerine gitmek yerine özgür yunuslarla ilgili belgesel izleyen, onları resmeden çocuklar doğaya ve yaşama saygılı, özgürlüğü bilen ve savunan bir toplum oluşturmak için çok önemli.

Havuzlara gitmeme hakkımızı kullanalım
Havuzlarda yunus ölümleri yüksek olduğu için denizlerden yeni yunuslar çalınıyor. Bu durum gösteri havuzlarına giden herkesi yeni yunusların denizlerden kopartılmasından sorumlu kılıyor.

Tüm bu gerçekler ışığında gösteri havuzları birçok ülkede yasaklanmış durumda. Yunusları gerçekten seven insanların yunusların gülümsemelerinin ardındakileri düşünmeleri, yunusları korumak adına çok önemli. Gelin hepimiz bu havuzlara gitmeme hakkımızı kullanalım.


Özgür Keşaplı Didrickson
Koordinatör
Sualtı Araştırmaları Derneği – Deniz Memelileri Araştırma Grubu (SAD – DEMAG)

e-posta: demag@sad.org.tr
afalina@yahoogroups.com

KAYNAKLAR:
Brensing, K., Linke, K. and Todt, D. (2003). Can dolphins heal by ultrasound? Journal of Theoretical Biology 225 99-105
Money, J. (1998). Captive Cetaceans: A Handbook for Campaigners. A Whale& Dolphin Conservation Society document

Yukarıdaki fotoğrafı Nikki Van Veelen çekti. Kendisi Sharm El Sheik'te Dive Africa Watersport'un sahibi... Harika bir fotoğrafçı... Kış'a erken bir merhaba demişken, sualtı özlemini giderecek fotoğrafları görmek için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz. Gerçekte enfes kompozisyonlar var ve bir de Tiger Shark fotosu görebilirsiniz, çektikleri arasında...

Nikki Van Veleen'in Fotoğrafları

Çocukluğunda ölen balıklarını bahçeye gömen birisi olarak, balık türleri hakkında okumaya tam gaz devam ediyorum. Türkçe kaynak azlığından ve internette her okunan şeyin doğruluk payının azlığından bilgiye kağnı gücüyle ulaşsam da, pes edecek değilim. Hoş bazen internette olmayan, ansiklopedi’de okuduğunuz şey bile doğru olmayabiliyor, ama bu da her bilginin yenilenebilirliğini düşündüğümüzde gayet doğal geliyor.

Bir Cumartesi gecesi bloğumda saçmalamaya devam ediyorum, bir yandan facebook’un sosyalliğimi tekrar kazandırması, diğer yandan da referandum saçmalığı… Gündemin ilk iki maddesi bu ikisi। Şurada hiçbir şey kalmadı, hala hayır oyu mu kullansam, yoksa hiç oy kullanmasam mı saçmalığı içindeyim। Tüm gazeteler ve köşe yazarları göz radarım tarafından tarandı, ortaya çıkmış sağlıklı bir sonuç yok. Tayyip’in ve hükümetinin (aslında hükümetinden çok Tayyip’in geri planı diyelim –bu kişiler meclisin içinde olmasa da hükümetin ta kendisiler) saçmalıklarına karşı çıkan iki grubun arasında millet bocalamakta. Sonuç ise felaket olacak ve haftanın yorumları arasında “yine organize olamadık, bizde şu eksik-bu eksik-ne mi eksik, biz bunu yanlış yaptık" edebiyatları olacak. Ya biz bu Ampul partiye geri kafalı diyoruz ama adamlar pazarlamada ve halkla ilişkilerde bizden daha ilerdeler. Neler oluyor, bi dürt kendini sayın aydınım. Sen bi dürt kendini, sonrada yapman gerektiği gibi halkını dürt ki, halkın uyansın. Aydın’ın görevi halkını uyandırmaktır. Senin bu noktada gazetecilerden farkın oluşabilir, gazeteci yazar ve halkı bilgilendirir, sense halkın bir şeyleri değiştirmesi için onu harekete geçirmeye kalkarsın. Pasif aydın olamaz, uyan uyuduğun uykudan...


Gündemin ikinci maddesi facebook’a gelirsek, imdadıma nasıl da yetişti. Kendisini süpermenim ilan ediyor ve bir içki yolluyorum. Vefasızlığımın cefasını çekmekten nasıl da kurtardı beni! Telefona cevap verme özürlü, verdiği randevuların %90’ının iptal eden ve arkadaşlık kavramının en kötü elemanı olan beni, bir anda tekrar eski sosyalliğine kavuşturdu. İhmal ettiğim için, yüzüme bakmayacak olan tüm arkadaşlarım bana tekrar içki ısmarlamaya başladı ve hayatımda hiç almadığım kadar çiçek ve hediye alıyorum. Cennette miyim ?

Ve işte hepinize günün aydınlatıcı bilgisi ! Biz insanoğlu kediye nankör sıfatı takar, biri nankörlük edince, kedi gibi nankörsün deriz. Hayır beyler, ağalar nankörlük insana has bir özelliktir. O yüzden “ayyy kedi mi, yok yok besleyemem, pek bir nankör oluyor onlar” demeyin. Son 6 ayda kaç kere nankörlük ettiğinizi hatırlayıp, çenenizi kapatın. Günün aydınlatıcı bilgisi kedilerin nankörlüğü değil, balıkların hafızaları hakkında… İnsandaki tüm kötü özellikleri, “aaa biz insanlar hiç de kötü bir özelliğe sahip olamayız, olanlar da hayvanların karakteristik özelliklerinden almıştır bu özellikleri” edalarıyla karşılayanlar; unutkan insanoğlu için balık hafızalı benzetmesini yapmıştır. Fakat bunu diyen insanoğlu, balık hafızası hakkında çok net bir bilgiye sahip olmadan köpekbalığını bile unutkan sanmaktadır. Hatta 3 saniye mi yoksa 5 saniye mi ram bilgisine sahip olduğu ile ilgili espriler dolaşır durur. Peki gerçek nedir, balıklar unutkan mıdır?

Öncelikle hafızası olmayan balık yokmuş, bunu baştan söyleyelim. Hele ki deniz ve tatlı sularda yaşayan balıklarda herhangi bir hafıza bozukluğu bekleyenler ise bu beklentilerine son versinler ve eğer nasılsa hatırlamaz beni diyerek zıpkınlarıyla peşlerinden koşturdukları balıkları rahat bıraksınlar.
Evet hafıza sorunları olan balıklarımız da var, yok değil. Ama bunlar da öyle abartıldığı türden olmadığı gibi bu hafıza sorunlu balıklardan bahsedilirken, kast edilen kültür balıkları (akvaryum balıkları) dır. Bu balık hafızası konusunda bir aydınlanma yaşamamız için Tübitak’tan Deniz Candaş’ın yazısını, kelimesine dokunmadan aşağıya copy paste yapıyorum. Okuyunuz, aydınlanınız efendim.


“Anlık hafızadan söz ederken kastedilen balıklar, çoğu kültür üretim sonucu elde edilmiş melez akvaryum balıklarıdır. Denizlerde ve tatlı sularda yaşayan kıkırdaklı ve kemikli balık türlerinde ise böyle bir durum söz konusu değil. Daha doğrusu, bu canlıların bir hafızaları var ancak hafızanın oluşturulması işlemi oldukça yavaş gerçekleşiyor.

Memelilerde yapısal hafıza, yani sinir hücreleri arasında sinaps bağlantılarının kurulması şeklinde bilgilerin depolanması, “kalpain” adlı bir proteinin sinir hücresi içinde artışı sonucunda hücre iskeletini hareket ettirmesi yoluyla ortaya çıkıyor. Uzun süreli bu işlem sonucunda kalıcı hafıza oluşturuluyor. Mikro saniyeler ile ifade edilen kısa dönem hafıza, uzun dönem hafıza yapısına geçirilmediği takdirde, üzerine yeni bir bilgi getirildiğinde siliniyor. Silinmemesinin tek yolu ise, her yeni bilginin yeni bir sinir ağına yönlendirilmesi gerekiyor. Balıklarda ise, yeni edinilen bilgilerin yönlendirileceği ve gerekli protein sentezi için tekrarlanarak bekletilebileceği sinir yolları bulunmuyor. Mevcut yapı (ve bilgi) hemen kullanıldığı için de hafıza kısa sürede siliniyor.

Açık-tokluk merkezleri, memeli beyninde hipotalamus bölgesi tarafından kontrol ediliyor. Burası, canlılığın devamı için gerekli olan tüm aktiviteleri kontrol eden ve bunlara ilişkin uyarıları düzenleyerek cevap oluşturan bölge. Bu tip uyarıların değerlendirilmesinde ayrıca septum ve amigdala çekirdeği gibi bölgeler ile retiküler formasyon yapısı da işin içine karışabiliyor. Cevap oluşturulan dış uyartılar arasında tabii ki sadece motive edici (besin görmek gibi) uyarılar yok. Bir takım stres faktörleri de hipotalamus’un normal şartlar altında oluşturacağı cevapları etkiliyor. Örneğin “açlık” hissi taşıyan ve beslenen veya beslenmek üzere olan bir canlı, doğal bir düşmanı ile karşılaştığı anda artık o denli “aç” hissetmeyebiliyor. Tabii ki burada da işin içine bir takım hormonlar giriyor.

Akvaryum balıkları ise, az önce de söylediğimiz gibi, çoğunlukla doğal olmayan türler. Bu türlerin meydana getirilişleri sırasında gen havuzları ile oynanıyor ve türe özgü içgüdülerin çoğu yitiriliyor. Bunun yanında, oldukça dar yaşama ortamlarında gelişmeleri nedeniyle de sinir sistemi bir takım uyarı-cevap mekanizmalarını geliştiremiyor. Doğal düşmanlarıyla karşılaşmak gibi bir stres faktörü de ortadan kalkınca, açlık hislerini bastırabilecek önemli bir etken söz konusu olmuyor. Balıklarda açlık-tokluk merkezleri, memelilerdeki gibi gelişmemiştir. Bu merkezlerin gelişimi, sudan karaya geçiş ile birlikte, yerçekiminin de etkisiyle ortaya çıkıyor. Ancak balıklarda “ne yediğini unutmak” gibi bir durum söz konusu değil.

Deniz Candaş
* Yardımlarından dolayı, H.Ü. Biyoloji Bölümü öğretim görevlilerinden Yrd.Doç.Dr. M. Ali Onur’a teşekkür ederiz”