Hammerhead Shark from Cigdem Cooper on Vimeo.

2005 yılının Aralık ayında Sharm dalışlarım sırasında, kuru elbise ile dalan dalıcılara aval aval bakıp, bu insanların derdi ne demiştim kendi kendime... Aradan geçen üç buçuk yılın sonunda bu derdi anlamış bulunmaktayım ve 22 derece suda yüzerken iliklerime kadar donmaktayım. Haliyle 7 mm dalış elbisesi ile dalıyorum ve bu tam bir işkence. (Shorty ile 4 kilo ağırlık kullanan ben, 7 mm ile 9 kilo ağırlık kullanmak durumundayım, bir de bu yetmezmiş gibi 10 metrenin üstünde bacaklarım gövdemden yukarı doğru uçuşmasın diye ayak bileklerimde bilek ağırlığı kullanmaktayım[9 kilonun 3 kilosu ayak bileklerimde].Yazın 30 derece su ve 50 derece hava sıcaklığından sonra 8 derecelik bu ısı kaybı vücudumda kış etkisi yaratıyor, havuzda yüzerken bile donuyorum. Biran önce Haziran ayının gelmesini bekliyorum, haziran ayı ile birlikte Jackson Reef’in arkasında dalış yapmayı da... (Outside of Jackson Reef).


Tiran Boğazı’ndaki en favori dalış bölgesi olan Jackson Reef (burada favori görecelidir, kimisi Thomas’ı, kimisi Woodhouse’ı daha çok sever, benim favorim kesinlikle Jackson Reef), Tiran boğazında sıralanmış resiflerden en kuzeyde bulunanı oluyor. Tiran boğazına yolculuk edenler iki tane yarı batık gemi görürler, bunlardan birisi Gordon reef’teki Loullia, diğeri de Jackson reef’te bulunan Lara gemisidir. İşte Lara’nın bulunduğu yerin adı “Outside of Jackson”. Üç yılda 8 dalış yapabildim bu bölgeye, Sean 5 yıldır burada olmasına ve haftada iki gün Tiran’a gitmesine rağmen onun da 10 kadar dalışı bulunmakta bu bölgede. Gönül ister ki her gün Tiran boğazındaki resiflerin kuzey yakasında dalış yapılabilsin, fakat rüzgar buna izin vermemekte.


Madem Jackson outside’den bahsediyoruz, konunun başında ilk olarak Lara hakkında kelam etmekte fayda var.

Lara



Kıbrıs tüccar gemisi olan Lara 1981 yılında batmış, 1996 yılında da kısmen parçalanarak büyük bir kısmı dibe gömülmüş. 56 metrelerde pervanesini görmek mümkün, tabi Sharm El Sheikh’de 30 metre altında dalış yapabilmeniz mümkün olmadığı için pervaneyi görmeniz de mümkün değil (eğer teknik dalış yapmıyorsanız).
Lara, Alman Kieler Howaldtswerke AG Kiel şirketi tarafından Kıbrıs için yapılmış 4752 tonluk bir gemiymiş, geminin inşa sonrası ilk adı “Nopal” frenk zinciri anlamına geliyor. Daha sonrasında adı birkaç kez daha değişmiş. 1974 yılında “Krohn Trader, 1978 yılında “Aghios Lefteris”, yine 1978 yılında “Crest Lion”, son olarak da 1979 yılında Lara ismiyle yolculuk hayatı son bulmuş.



Inşa: 1956 (Almanya)
Kaza: 1981
Geminin uzunluğu: bilinmiyor
Kaza yeri: Jackson Reef, Boğazlar Tiran, Mısır.
Derinlik: 40m metre ile 60 metre arası

Son Yolculuk
Aralık 1981’da Aqaba’dan yola çıkmış ve yola çıkışında karşılaşabileceği ilk engel olan Jackson Reef’e hızlı bir şekilde çarpmış ve resif’e saplanmış. Kaza için yapılan araştırma sonucu Lara’nın yolculuğunu tamamlaması için yeterli yakıta sahip olmaması, yakıtın sadece kazanın gerçekleştiği bölgeye kadar yetecek olması sebebiyle, bunun sigorta şirketlerinden para almak için planlanmış bir kaza olduğu şüpheleri taşımaktaymış.


İşte Lara’yı görüp de dalış yaptığımız bu yere “Outside of Jackson” denmekte ve hava şartları müsait olduğunda, dalıcılar da gerekli yeterliliğe sahip bröve (Open Water ve Cmas 1* dalıcılar dalamaz, dalsa da reef’in etrafında maksimum 18 metre derinlikte dalışlarını gerçekleştirmektedirler) ve dalış becerisine sahipse bu bölgede dalış gerçekleştirilebilmektedir. Fakat resif’in kuzeyinde kalması ile her istenildiğinde dalış yapılması mümkün değildir.
Bunu anlamak için biraz bölgenin rüzgar ve dalga yapısıdan bahsedeceğim.

Tiran boğazının güney tarafı, kuzey tarafına göre daha sakindir, dalışlar da zaten bu güney tarafında gerçekleştirilir. Ağustos ve Eylül aylarında kuzey rüzgarları etkisi daha az görülür. Bu nedenle de reef açığı dalışları çoğunluklu olarak bu dört ay süresi içinde yapabilmekteyiz) İki önemli rüzgar var; birisi Khamsin, türkçe adıyla çöl rüzgarı, diğeri de Shamal, türkçe anlamıyla Kuzey rüzgarı, eski türkçe’de şimal kuzey anlamına gelmektedir.

Khamsin, Mart-Nisan ve Mayıs ayında ortaya çıkan, Sahara çölünden gelen sıcak ve şiddetli rüzgar türü. Arapça anlamı elli demek. Bu rüzgarlar 50 gün sürdüğü için bu ad verilmiş. Güney yönlü kuru ve sıcak olan Khamsin rüzgarı, havada bulut halinde toz ve kum katmanının oluşmasına neden olur. Hızı saatte 140 kilometreye kadar varabilir, ben 23 Mart akşamı burada şiddetli bir Khamsin rüzgarına maruz kaldım ki, her şey havalarda uçuşuyordu ve gündüz şansızlıkla pencere ve balkonu yıkamış bulunmuştum ki sabah her taraf kum doluydu. Akşam panjurları kapamak için bahçeye çıktığımda gözlerimi açmak mümkün değildi, tam bir kum fırtınası, daha önce de rüzgara maruz kalmama rağmen, bu gördüğüm en şiddetlisiydi.

Shamal ise; kuzey ve kuzeybatı yönlü rüzgarın ismidir. Saatte 50 kilometre hıza kadar yükselebilir. Sabah saatlerinde şiddetlidir, öğleden sonra ve akşam durulur. Bu rüzgarlar özellikle Tiran Boğazında oldukça kuvvetlidir.

Dalgalar da suyun yüzeyinin üzerinde rüzgarın etkisi ile sebep olmuş olan hareket transferinin olgusu olduğundan, rüzgarlı günlerde, özellikle rüzgar kuzey yönünden geliyorsa Tiran boğazındaki resiflerin kuzey yönünde dalış yapmak hem dalgıçlar hem de dalış tekneleri için oldukça tehlikeli. Dalgalı bir dalış günündeyseniz; dalışın sonunda mutlaka resiften uzaklaşmalı ve resifin açıklarında teknenizin sizi almaya gelmesini sağlamalısınız. Tekneye çıkarken oldukça dikkatli olmalı, su yüzeyinde maskenizi çıkarmamalı ve ikinci kademeden solumaya devam etmelisiniz. Dalgaların yavaşladığını hissettiğiniz anda hızlıca bota yanaşmalı, botun kıç tarafı suya doğru gömüldüğünde basamağa bir adım atmalı, kıç tarafı yukarı kalkarken sıkıca tutunmalı ve tekrar kıç tarafı batarken ikinci adımı atmalısınız. Tüm bunları yaparken sakin ve seri olmalısınız, kazayla suya doğru tekrar düşerseniz, hızla bottan uzaklaşıp, tekrar dalganın yavaşladığı anı beklemelisiniz.

Reef açığı yapılan Hammerhead dalışı, resifin 200 metre açığında suya atlanarak, resif’e doğru ilerlenerek yapılır, akıntılı günde yapılmaması gerekir. Boğaz olması sebebiyle, büyük tanker gemilerine ev sahipliği yaptığından , ne olursa olsun dalış sırasında yüzeye çıkmamak gerekiyor.
Eğer şanslıysanız Sharm’da Tiger Shark ya da Hammerhead görme şansının en yüksek olduğu dalış bölgesi burası, fakat şansız bir günse bir kaç deniz anasından başka hiçbir şey görmemek de mümkün. Genellikle 40 metre civarlarında rastlanıyor ya da daha aşağısında oluyor, bazı dalış rehberleri 30 metre civarında işaret makaralarını aşağıya doğru sarkıtarak, balık tutarmış gibi çek bırak yöntemiyle ilgi çekmeye çalışmakta, kimi dalış rehberleri dalıcılarının ellerine boş plastik şişeleri tutuşturarak iki el arasında çevirerek ses çıkarmalarını istemekte (köpek balıkları bu sese geliyormuş), kimisi de cd ya da başka parlak bir cisim sarkıtmakta.
Diğer bir inanış ise kalabalık dalıcı grupları, hammerhead sürülerinin dikkatini çekmekte ve yakınına gelmekte... İnanış çok...
Yukarıda videosunu yüklediğim dalış, oldukça kalabalık (13 kişiydik sanırım ya da 15) bir grupla yaptığım dalış sırasında çekildi. Suya atlamamızla görmemiz bir oldu, 40 metre civarındaydılar, kimi dalıcılar 25 metrede kalıp seyretmeyi tercih etti, kimimiz de 40 metreye düşerek yakın temas haline geldik. Bilgisayarın deko alarmına aldırış etmeyen son 3 dalıcı olarak 5 dakikalık dip zamanımızı 12 dakikaya çıkararak, 5 dakikasını da 20 li metrelerle geçirdiğimiz bir dalış gerçekleştirip, dalışın geri kalan kısmını beş metrede geçirmek durumunda kaldık.

Yaz geldi, Türkiye’den her hafta ucuz turlar bulunmakta.(500 TL’ye 7 gece-8 gün olan turlar var) Yapın bir çılgınlık atlayın-gelin. Sharm’daki dalış merkezlerine internetten rahatlıkla rezervasyon yaptırabilirsiniz, eğer şanslı bir Tiran günüyse, tekne tayfası ve dalış rehberi kabul ediyorsa, Jackson Outside dalışı yapmayı deneyin. Hiçbir şey göremeseniz bile, o sonsuz mavi hissi inanılmaz bir duygu.

2005 yılında ilk kez Sharm’a geldiğimde, köpekbalıkları hakkında fazla bilgiye sahip değildim, hatta her turist gibi buradaki köpekbalıklarının turistik köpekbalığı olup, zararsız olduklarına inanıyordum (hala zararsız olduklarına inanıyorum). Hal bu ki, üçüncü gün dalışa başlamak üzereyken oceanic white tip shark’ın teknenin yanına gelmesiyle, kendimizi suya hızla atıp, köpekbalığının peşinden kovalamaca oynayıp, köpekbalığını gıcık etmek için elimizden geleni ardımıza koymamıştık.
2006 yazında köpekbalığı görebilmek için blue dive ile tanıştım.Şanslı bir yazdı, bir çok kez çeşitli türde köpekbalığı gördüm. Ve büyük gün Jackson outside bölgesiyle tanıştığım gündü. Sean üç senedir burada yaşıyordu ve henüz bir hammerhead görememişti, daldık gidiyoruz derken benim dalışı küçük bir hammerhead shark sürüsü görmemle sonlandırmam bir oldu. Suyun üzerinde büyük bir kavga ve bir iki gün küslükden sonra yeni deneyişler, fakat bir daha hammerhead shark göremedik.
Gün Tiran günü... Sean Nitrox kursu veriyor, iki Kanada’lı öğrencisi var. İlk dalışımı onları takip ederek Gordon Reef’de yaptım. Amphi-theater yönüne gittik, Loullia’nın fazla sayıda olan kablo ve metal direklerini ve fire coral ormanını gördük.24 m’de başlayan dropp-off a kadar gittik, bir tane kocoman ama kocaman great barracuda gördük, 2 yıl önce bu kadar kocamanının görmüştüm, great barracuda daima benim için ürkütücü olmuştur, denizin altında tüm canlıların(buna köpekbalıkları da dahil) suratında bir sevimlilik vardır, fakat great barracuda’nın suratı direk “ben bir psycho’yum” diyor. Dalış boyunca harika gorgonion’lar, giant sea fan’ları gördük. Dönüş yolunda eğlence başladı, titan trigger fish Shonda’ya saldırdı, neyse ki bir gün önce gece dalışı için Shark’s Bay’de beklerken Shonda ile William’a iki sene önceki titan trigger fish maceramı anlatmıştık ve Shonda düz taban koşar vaziyette yüzmesi gerektiğini biliyordu. Fakat hızlı palet çırpamadığı için trigger ona yetişiyordu, Sean trigger fish’in önünü kesti ve biz kaçtık, onlar birbirlerini tekmelediler. Bu arada ben gülme krizine girdim. Çok komikti, bu arada titan trigger fish sadece bir paleti gözüne kestiriyor ve o kişinin peşinden gidiyor, umarım o kişi siz olmazsınız. O günden sonraki dalışta Shonda her titan trigger fish gördüğünde uzak ara kaçtı. Bende hala kaçıyorum diyebilirim, bir gün sonrasında Jackfish Alley’de fotoğrafını çekebileceğim harika bür müren bulmuşken, hemen yanında yumurtalarını gömen bir titan trigger fish görmemle bu isteğimden vazgeçtim. Şu aralar her yerde yumurtalarını gömen titan trigger fish dolu.
İkinci dalışımı Kalin’in grubuyla yaptım. Bulgar bir rehber, Türkiye’yi yakından tanıyor, iki tane ingiliz dalıcısı vardı. Tüm dalış çok sıkıcıydı, öyle önemli bir şey görmedim.
Üçüncü dalış geldi, Sean Nitrox dalışı için dip zamanını uzun tutacaktı ve benim için uygun değildi(buna rağmen planlamadığım bir şekilde dekolu dalış yapmış oldum), Kalin’in grubu dalmıyordu ve üçüncü dalış jackson Outside Blue Dive idi. Teknede Elite Diving’den bir grup vardı. Üç gündür aynı tekneyi paylaşmaktaydık. Alun, orta yaşı aşmış Galler'li bir padi eğitmeni ve Elite diving'in sahibi. Her halinden çok eğlenceli olduğu kesin ve yine büyük bir Galler grubuyla dalıyor. Beni de gruplarına kabul ettiler, Alun’in söylediğine göre ne kadar kalabalık olurlarsa Hammerhead görme şansı daha yüksek olurmuş. Jackson outside yolunda kaptan 3-5 kez geri dönmek istedi, hava durumundan dolayı. Feci dalga vardı, dalıcıların atlaması ve tekrar bota çıkması çok zor olacaktı. Tekneyi idare etmek de kolay değildi tabi bu dalgada, yoksa kaptan’ın bizi düşündüğü falan yoktu, teknesini alabora olmaktan korumak istiyordu. Alun’in grubu yüklü bir bahşiş vererek kaptanı ikna etti, ama kaptan bahşişten sonrada vazgeçmek istedi, ilk başlarda kaptan naz yapıyor sansam da, ne zaman ki ekipmanımız hazır bir şekilde platformda Jackson outside’a ilerlerken, kaptanın ne kadar haklı olduğunu anlamam bir oldu. Kış aylarında Tiran'a yolculuk yaparken şiddetli dalgalarla karşılaşmıştım, hatta korkutucu bir Thistlegorm seyahati yaşamıştım ama meğerse bugüne kadar ben Sharm'da dalga falan görmemişim dedim kendime. Tekne sağa – sola, yukarı-aşağı her yöne sallanıyordu, bunun için sallanma tabiri eksik kalıyor desem yeridir. Hani abartı gibi gelebilir, ama gerçekten değil. Tanrım burada 50 saniye kadar ayakta durup kendimi nasıl denize bırakacaktım. Neyse ki yaptım. Denize atlamamızla ve ok gidiyoruz işaretini almamızla, Alun’un eliyle dibi işaret etmesini görmem bir oldu. Tam sürat 40 metreye hammerhead’lerin arasına düştük. Bilgisayarımın ötmesini susturmaya çalışmaktan düzgün bir fotoğraf çekemedim. Alun'un grubu köpekbalığı dalışı nedeniyle Gordon Reef'te ikinci dalışlarını yapmayıp deko zamanı kazanmışlardı, bense ikinci dalışımda leyla gibi dolaşıp durmuştum diplerde. Bu dalışta da ceremesini deko alarmımın susmaması ile çektim. Eeee hayatımda yaşayacağım ender anlardan birisini diplerde bırakarak, dekom geldi ben çıkıyorum da diyemedim. Bir yandan aklıma o anda salakça şeyler geliyor, geçen sene bir video izlemiştim balina köpekbalığının dalış bilgisayarı alarmına tepkisiyle ilgili aklıma o geliyor. Bildiğiniz gibi balina köpekbalıkları üstünde tepinseniz (keza yapmayın, videolarda görüyorsunuz ama ne gerek var, elin güzelim canlısının üzerinde tepinmeye) gıkını çıkarmayan canlılardır. Bir dalgıcın alarmı ötmeye başlıyor ve balina köpekbalığı ürküyor ve sert bir hareketle dönüş yapıyor. Aklıma bir yandan bu geliyor, şimdi benim alarma sinir oup bana bi geçirseler diye düşünüyorum, bunu düşündüğüme gör narkoz yemiş olabilir miyim diye düşünüyorum, abarttım narkozun n'si aklıma bile gelmedi ama balina köpekbalığı videosu geldi.

Ne desem boş, ne kelimelerimle ne de fotoğraflarla anlatılacak gibi değildi, daha doğrusu bende bu şekilde anlatabilecek bir yetenek yok henüz. Dalış bilgisayarımdan tekrar kontrollerim üzerine, 15 dakika’yı hammerhead sürüsüyle geçirmişiz ve öyle yakınlardı ki, bizimle oyun oynuyor gibiydiler. Daire çiziyorlar, aralarda çapraz geçişler yapıyorlar, bir tanesinin gözlerini öyle iyi hatırlıyorum ki, tam dibimde gözlerimin içine baktı. Komik ama baktı işte, resmen göz-göze geldik. Böyle zamanlara çok alışık olmadığım için, fotoğraflama konusunda zayıf kaldım. Dört bir yanıma bakmaktan objektifi doğrultup bakamıyordum. Yakına geldiklerinde sanki fotoğraf çekersem bana uyuz olup çarparlarmış yüzgeçlerinin tersiyle gibi hissettim, uzağa gidince de 40 metre de iyi bir fotoğraf alma şansı çok zor, kısaca gariban bir kaç fotom oldu. Çok net bir şeyler hatırlayamıyorum, bende narkoz etksi yarattılar adeta, sadece reef’e gidene kadar bizimle yüzdüklerini hatırlıyorum. Reef’e geldiğimizde ben ve buddy’im Mark(3 yıldır ikinci kez buddy ile daldım, ilk buddy’imi Thistlegorm’da kaybeden bir insan evladı olarak, bu sefer sürekli göz teması kurma ihtiyacı içinde hissettim kendimi. Tabi hammerheadler sırasında buddy falan kalmadı, benim badim ve bazıları 40 metreye düşmeyip, 25 metrelerden izlediler bu sahneyi. Hammerheadler'den sonra, grubu en arkadan izliyorduk ve oceanic blacktip shark gördük, ardından bir köpekbalığı daha görüp Mark’a işaret ettim, fakat grey reef shark mı yoksa yine hammerhead mi anlayamadık, hızla gitti, bir dakika sonrasında hemen altımızda reef tip white shark gördük. Ve sonrasında dalış bitti.Korkunç dakikalar yeni başladı, reeften uzaklaşıp, botun bizi almasını bekledik ve bot geldi, feci dalga vardı, ilk 6 kişi zar zor çıktı(erkek olamnın avantajlarını sonuna kadar kullandılar), sıra bana geldi ve tam bota ilerlediğimde dalga coştu, botun merdivenlerini tutmuştum o sırada ve tekneyle havaya uçtum sonra tekrar pufffff tekneyle denize vurdum, tekne tekrar yukarı giderken merdiveni bırakıp tekneden uzaklaşmayı denerken bacağım takılı kaldı merdivende, bacağımı kurtarmaya çalışırken, bir yandan da teknenin çalışan motoru ile ara sıra göz göze geldiğimi hatırlıyorum. Nasıl oldu bilmiyorum ama tekneden bir şekilde uzaklaştım. Son 4 kişi denizde dalganın biraz daha durulmasını bekliyorduk. Bacağıma feci bir darbe almıştım, bu sırada bana gel işareti verildi ve tekneye nasıl hızla çıktığımı(teknedekiler denizdekileri bir an önce tekneye çekmek için tazı gibi hızlıydılar) hatırlamıyorum. Derler ya, tüm hayatın gözlerinin önünden gidiyor diye, hayır bana böyle bir ley olmadı, o anda sadece kim beni kurtaracak ya da nasıl kurtulacağım diye bekliyorsunuz. Bacağımda kaval kemiğimin üzerinde kocaman bir şişlik var hala...
Yine de değerdi, hayatımın en şahane dalışıydı ve rüya gibiydi...
Sadece o büyüyü hatırlıyorum, gerisinde fazla bir şey hatırlayamıyorum. Alun’un kendi deneyimlerine göre daha önce bu kadar vakit geçirip, yaklaşmamışlar onun dalışlarında. Bu arada teknedeki diğer dalanlar maviden ve Jellyfish’den başka bir şey görmediler. Sean yarım saat boyunca senden nefret ediyorum dedi.

Shark’s Bay hareketli bir Tiran günü. Amacımız Hammerheads görmek, ilk dalış Jackson outside. Mutsuz son, biz sadece dipsiz bir mavide dalış yaptık ve hiçbir şey göremedik. Dalışı bitirmek için resif’e döndüğümüzde bir tane Green Sea Turtle gördük.
İkinci dalışta kamerayı almadım, sadece zevk dalışı yaptım. İyi mi yaptım , kötü mü yaptım bilmiyorum. Gordon reef’deydik, dalışın ilk 20 dakikasını reef ile ilgilenmeden maviliğe bakarak geçirdim, bir tane grey reef shark’ı tepeleme dibe gittiğini gördüm fakat Sean’a inandıramadım, daha önceden yapılmış yanlış tespitlerimden dolayı, cornetfish’dir o diye dalga geçti benimle. Biz dikleşen duvara gelmeden önce kocaman bir Fantail Stingray gördük. 10 dakika sonra aynı stingray’e bir kere daha rastladık. Asıl çılgınlık ise Gordon Reef’te koskocaman bir tur atmamızdı. Normalde Gordon Reef’te yapılan bir akıntı alışında , 90 derecelik dik duvara gelindiğinde dalış bitiriliyor. Fakat biz dalışı Lara(Gordon Reef’deki yarı batık gemi)’nın önünde bitiriyoruz, kafalar Lara’ya dönük bir şekilde yüzeye çıkılıyor ve zevklerin doruğu... Ayrıca eğer buraya kadar ilerlerseniz göreceğiniz predator tipi balık sayısı artıyor, çok sayıda travelly ve şansınız varsa köpekbalığı görebilirsiniz.